Co to jest capex?

Capex, od angielskiego capital expenditures, czyli po polsku nakłady inwestycyjne, to gotówka, którą spółka wydaje na zakup albo budowę aktywów trwałych: budynków, maszyn, serwerów, sieci, sklepów. To pieniądze, które nie znikają w kosztach bieżącego roku, tylko zamieniają się w majątek pracujący przez kolejne lata.

Gdzie go szukać i jak liczyć#

Capex nie wymaga liczenia, trzeba go tylko znaleźć. Jest w rachunku przepływów pieniężnych, w części inwestycyjnej, jako wydatek na nabycie rzeczowych aktywów trwałych, czasem łącznie z wartościami niematerialnymi. Zawsze ma znak minus, bo to wypływ gotówki.

Najważniejsze zastosowanie capexu to wolne przepływy pieniężne:

Wolne przepływy pieniężne = przepływy operacyjne - capex

Załóżmy, że spółka wygenerowała z działalności 200 mln złotych, a na nowe maszyny wydała 150 mln. Zostaje jej 50 mln złotych, które może wypłacić akcjonariuszom albo przeznaczyć na spłatę długu. Druga spółka z tymi samymi przepływami operacyjnymi i capexem 20 mln ma 180 mln wolnej gotówki. Obie mogą mieć identyczny zysk i identyczną EBITDA.

Realny przykład#

Microsoft w roku fiskalnym 2026, zakończonym 30 czerwca 2026 roku, wydał 115,95 mld USD na rzeczowe aktywa trwałe, głównie centra danych i serwery pod usługi chmurowe i AI. Rok wcześniej było to 64,55 mld USD, dwa lata wcześniej 44,48 mld USD. Capex wzrósł o 80% w jeden rok.

Przepływy operacyjne w tym samym roku wyniosły 182,94 mld USD, więc capex pochłonął 63% gotówki z działalności. Wolne przepływy pieniężne, około 66,99 mld USD, były niższe niż 71,61 mld USD rok wcześniej, mimo że zysk operacyjny urósł. Czyli rekordowy rok zysków był jednocześnie rokiem, w którym akcjonariuszom zostało mniej wolnej gotówki, bo spółka postawiła ją na przyszły popyt na moc obliczeniową.

Czy to dobra decyzja, rozstrzygną kolejne lata, a nie sama liczba. Stawiam, że pierwszym sygnałem będzie amortyzacja: te serwery zaczną obciążać zysk operacyjny, zanim ktokolwiek będzie wiedział, czy się zwrócą.

Jak go czytać#

Najprostszy test to porównanie capexu z amortyzacją. Jeśli spółka przez lata wydaje mniej więcej tyle, ile wynosi amortyzacja, utrzymuje majątek w obecnym stanie. Jeśli wydaje dużo więcej, rośnie. Jeśli wyraźnie mniej, może odkładać nieuniknione remonty, co poprawia dzisiejsze wolne przepływy kosztem jutrzejszych.

Ten test pozwala też zgrubnie oszacować podział na capex utrzymaniowy i rozwojowy, którego sprawozdania prawie nigdy nie podają. Załóżmy, że amortyzacja wynosi 80 mln złotych, a capex 200 mln. Przyjmując, że utrzymanie majątku kosztuje mniej więcej tyle, ile wynosi amortyzacja, na rozwój przypada około 120 mln. To przybliżenie, bo w okresie inflacji odtworzenie maszyny kosztuje więcej niż jej historyczna cena, ale wystarcza, żeby odróżnić spółkę, która rośnie, od spółki, która tylko stoi w miejscu.

Drugi test to capex w relacji do przychodów. Spółki programistyczne wydają zwykle kilka procent przychodów, operatorzy telekomunikacyjni i energetyczni kilkanaście, a Microsoft w roku fiskalnym 2026 wydał 35%. Tak wysoki wskaźnik zmienia charakter biznesu z lekkiego w kapitałochłonny i to zmienia sposób, w jaki trzeba go wyceniać.

Na co uważać#

Capex to nie wszystkie inwestycje. Leasing finansowy, przejęcia innych firm i kapitalizowane koszty oprogramowania mogą nie trafiać do tego wiersza, a ekonomicznie są tym samym. Przy spółkach, które dużo leasingują, sam capex zaniża realne nakłady.

EBITDA z definicji pomija capex i amortyzację, dlatego u spółek kapitałochłonnych potrafi pokazywać zdrowy biznes, który w rzeczywistości przepala gotówkę. Capex jest korektą, która sprowadza EBITDA na ziemię.

Pojęcia powiązane#

Wolne przepływy pieniężne to przepływy operacyjne minus capex. ROIC mówi, czy zainwestowany kapitał przynosi zwrot. Jak znaleźć capex w sprawozdaniu, krok po kroku, pokazujemy w tekście o czytaniu rachunku przepływów pieniężnych.