RaportyMonitoringPortfelMetodologiaCennikBlogO nasZacznij za darmo
Powrót do bloga

Podstawy

Rachunek przepływów pieniężnych: wzorzec zdrowej spółki

Rachunek przepływów pieniężnych czyta się po znakach trzech kolumn: plus, minus, minus. Cztery układy, które każą zapytać, skąd spółka wzięła pieniądze.

11 min czytania
Zobacz przykładowy raport

To metodyka analizy, a nie rekomendacja. Nic tutaj, ani nigdzie indziej w Taufolio, nie jest poradą inwestycyjną. Traktuj każdy przykład jako punkt wyjścia do własnych poszukiwań.

Rachunek przepływów pieniężnych ma trzy kolumny i tylko jedna z nich jest dobrą wiadomością, kiedy stoi na plusie. Pierwsza pokazuje gotówkę wyjętą z własnego biznesu. Druga i trzecia pokazują, ile spółka dołożyła ze sprzedaży majątku i od cudzych ludzi. Zdrowa spółka ma w tych trzech kolumnach jeden układ znaków: plus, minus, minus.

Skąd spółka bierze pieniądze i czy to dobrze? Bilans tego nie powie, bo mówi, ile spółka ma na jeden dzień. Rachunek zysków i strat też nie, bo mówi, czy w tym kwartale zarobiła. Ten trzeci dokument mówi, skąd te pieniądze przyszły, i dopiero on rozstrzyga, czy zysk zamienił się w gotówkę. Żadna z tych kwot nie jest jeszcze wskaźnikiem, bo informację robią z odczytu dopiero poziom, trend i porównanie. Czytam go zaraz po tym, jak zestawię gotówkę z długiem wymagalnym w ciągu roku, i nigdy przed.

Najprościej ustawić to sobie na domowym budżecie. Pensja to działalność operacyjna. Sprzedaż samochodu to działalność inwestycyjna. Pożyczka od brata to działalność finansowa. Wszystkie trzy powiększają saldo na koncie, a powtórzyć w przyszłym miesiącu da się tylko pierwszą.

Wszystkie liczby w tym tekście są wymyślone i okrągłe. Żadna nie opisuje żadnej istniejącej spółki i nie po to tu stoją: mają pokazać arytmetykę, a nie czyjś kwartał.

Trzy kolumny i jedno pytanie do każdej

Działalność operacyjna odpowiada na pytanie, ile gotówki zostawił sam biznes. Zaczyna się od zysku netto, oddaje amortyzację, bo to koszt bez wypływu pieniędzy, i koryguje o zmianę kapitału obrotowego: rosnące należności i zapasy gotówkę zjadają, rosnące zobowiązania wobec dostawców ją na chwilę pożyczają. Dlatego spółka może pokazać zysk i mieć w tej kolumnie liczbę dużo niższą.

Działalność inwestycyjna odpowiada na pytanie, ile spółka wydała na to, żeby zarabiać dalej. Stoją tu nakłady na maszyny, budynki i oprogramowanie, zakupy udziałów w innych firmach, a po drugiej stronie wpływy ze sprzedaży tego wszystkiego. Ujemna kolumna znaczy, że spółka kupuje. Dodatnia znaczy, że sprzedaje.

Działalność finansowa odpowiada na pytanie, kto jeszcze dołożył się do tego roku. Nowy dług na plusie, spłata na minusie, emisja akcji na plusie, skup własnych akcji i dywidenda na minusie. To jedyna z trzech kolumn, w której widać rozliczenie z właścicielami i wierzycielami.

Trzy pytania, trzy kolumny, jeden dokument. Zwykle na dwie strony, zaraz po bilansie, w tej samej części sprawozdania, którą podpisał biegły, a nie w tej, która jest przemówieniem zarządu.

Gotówka operacyjna wobec zysku netto

Najpożyteczniejsza rzecz, jaką da się zrobić z tym dokumentem w pięć minut, to podzielić gotówkę operacyjną przez zysk netto i powtórzyć to dla pięciu lat.

Weźmy jeden rok. Zysk netto 80 mln, amortyzacja 40 mln, należności rosną o 30 mln, bo klienci płacą później niż rok temu. Gotówka operacyjna wychodzi 90 mln, czyli nieco więcej niż zysk, i to jest normalny obraz spółki, która ma majątek do amortyzowania. Relacja wynosi 1,1.

Ciekawe zaczyna się w sekwencji. Niech ta relacja w kolejnych pięciu latach wyniesie 1,2, potem 1,1, 0,9, 0,7 i 0,6. Zysk netto przez cały ten czas rósł, bo tak wygląda nagłówek każdego kolejnego komunikatu. Gotówka rosła coraz wolniej, aż zaczęła maleć wobec zysku, a różnica siedzi w kapitale obrotowym: w należnościach, których nikt nie zapłacił, i w zapasach, które nie zeszły.

Czyli spółka sprzedaje, fakturuje i księguje zysk, tylko pieniądze zostają u klientów. To nie jest jeszcze oszustwo i najczęściej nim nie jest. To jest pytanie, na które zarząd ma odpowiedź albo jej nie ma, i ta odpowiedź bywa pierwszą rzeczą, która zmienia zdanie o spółce.

Odpowiedź bywa nudna i wystarczająca: spółka weszła na nowy rynek, gdzie płaci się po dziewięćdziesięciu dniach, i po dwóch latach relacja wraca. Bywa też taka, że nowy kontrahent nie płaci wcale, a spółka wykazuje jego faktury jako przychód. Pierwsza wersja jest w sprawozdaniu, druga w nocie o odpisach na należności.

Amortyzacja jest przy tym kosztem, który wystąpił kiedyś, a księguje się dziś, i jej polityka różni się między branżami na tyle, że zysk netto dwóch spółek z różnych sektorów nie jest porównywalny. Gotówka operacyjna jest porównywalna, bo gotówki nie da się rozłożyć na raty.

Jak czytać rachunek przepływów pieniężnych

Kolejność jest ważniejsza, niż wygląda, bo pierwsza rzecz, którą zobaczysz, ustawi ci interpretację reszty. Zaczynam zawsze od gotówki operacyjnej i patrzę na pięć lat naraz, nie na jeden rok. Interesuje mnie, czy ta liczba rośnie i czy rośnie w tym samym tempie, co przychody.

Potem sprawdzam znak działalności inwestycyjnej. U spółki, która zamierza zarabiać za trzy lata, jest ujemny, i to jest normalny stan, a nie koszt do żałowania.

Trzeci krok to skład działalności finansowej, a nie jej suma. Minus 30 mln może znaczyć spłacony dług albo wypłaconą dywidendę. To są dwie różne historie o tej samej spółce.

Czwarty krok jest testem, który rozstrzyga najwięcej: czy wypłaty mieszczą się w gotówce operacyjnej. Dywidenda, skup akcji i spłata długu razem wzięte powinny zmieścić się w tym, co przyniósł biznes, bo wszystko ponad to przyszło skądinąd.

Piąty krok polega na tym, żeby nie patrzeć na stan gotówki na koniec okresu. Wracam do tego niżej, bo to najczęściej cytowana liczba z tego dokumentu i najmniej znacząca.

Wzorzec zdrowej spółki: plus, minus, minus

Załóżmy spółkę, przez którą w ciągu roku przepłynęło tak: plus 100 mln z działalności operacyjnej, minus 60 mln z inwestycyjnej, minus 30 mln z finansowej. Biznes przyniósł sto, sześćdziesiąt wróciło do maszyn i oprogramowania, trzydzieści poszło do banku i do właścicieli. Na koncie zostało dziesięć.

Czyli spółka sfinansowała cały swój rok z własnej sprzedaży i nikogo o nic nie prosiła. To jest cały wzorzec i nie ma w nim nic więcej.

Wzorzec działa dla spółki dojrzałej i przestaje działać dla młodej. Firma, która buduje pierwszą fabrykę, ma ujemną gotówkę operacyjną i dodatnią finansową, bo inaczej fabryki nie postawi. Różnica między tymi dwiema sytuacjami nie siedzi w znakach, tylko w tym, czy spółka ma po co brać te pieniądze.

Cztery układy, które każą zapytać dlaczego

Pierwszy: plus 20 mln operacyjnie, plus 70 mln inwestycyjnie, minus 50 mln finansowo. Spółka wypłaciła pięćdziesiąt, ale biznes przyniósł tylko dwadzieścia, a resztę dołożyła sprzedaż majątku. Czyli właściciele dostali dywidendę z fabryki, a nie z produkcji, i w przyszłym roku ta fabryka już nie sprzeda niczego drugi raz.

Drugi układ: plus 100 mln operacyjnie i plus 40 mln finansowo, a w środku tej czterdziestki nowy dług 90 mln i dywidenda minus 50 mln. Suma wygląda zdrowo, a mechanizm nie: bank pożyczył spółce pieniądze, spółka przekazała je właścicielom, dług został. To się robi latami i przez te lata nie widać niczego na poziomie sum.

Trzeci: minus 10 mln operacyjnie i plus 120 mln finansowo, w całości z emisji akcji. Spółka nie zarabia i finansuje się rozwodnieniem, więc każdy dotychczasowy akcjonariusz ma dziś mniejszy kawałek tego samego biznesu. Sama emisja bywa uzasadniona. Trzecia emisja pod rząd przy ujemnej gotówce operacyjnej jest już opisem modelu biznesowego.

Czwarty jest najmniej oczywisty, bo wygląda najlepiej: plus 100 mln operacyjnie i tylko minus 5 mln inwestycyjnie. Spółka niemal nic nie wydaje na majątek, więc wolna gotówka wychodzi wspaniale. Zestawiam wtedy nakłady z amortyzacją: jeśli amortyzacja wynosi 40 mln, a nakłady 5 mln, to maszyny zużywają się osiem razy szybciej, niż spółka je odtwarza. Ta wolna gotówka jest pożyczona z przyszłości i odda się ją za kilka lat, jednym rokiem wielkich inwestycji.

Wspólny mianownik tych czterech układów jest prosty: pieniądze, którymi spółka się chwali, przyszły skądinąd niż ze sprzedaży. Sprawdzenie zajmuje minutę, bo wystarczy zapytać, która kolumna była w tym roku największa. Jeśli operacyjna, reszta jest kwestią proporcji. Jeśli finansowa, jest kwestią czasu.

Każdy z tych czterech układów daje się obronić w konkretnym roku i konkretnej spółce. Żaden nie daje się obronić przez pięć lat z rzędu.

Dlaczego stan gotówki na koniec roku nic nie mówi

To jest liczba, którą serwisy pokazują najchętniej, bo jest jedna i duża. Jest też sumą trzech kolumn i jednej decyzji zarządu, więc nie odpowiada na żadne pytanie o biznes. Spółka z dużym zapasem gotówki mogła go zarobić, pożyczyć albo dostać ze sprzedaży działu, a to są trzy różne spółki opisane tą samą liczbą.

Czy duży zapas gotówki to bezpieczeństwo, czy kapitał, który nie pracuje? Jedno i drugie naraz, i proporcja między nimi zależy od tego, co spółka ma do zrobienia w najbliższych latach. Gotówka pozwala przeżyć zły rok i nie robi nic poza tym, a od zarządu oczekuje się, żeby kapitał pracował.

Nadwyżka utrzymująca się latami mówi coś o zarządzie, choć nie mówi tego wprost. Albo nie ma czego kupić, albo nie ma odwagi kupić, albo w sekcji ryzyk stoi coś, na co ta gotówka jest odłożona. Pierwsza możliwość jest o branży, druga o ludziach. Trzecia jest o czymś, co spółka musiała ujawnić, i to ją przeczytaj, zanim pochwalisz zarząd za ostrożność.

Czy wolna gotówka musi rosnąć

Tu materiały do nauki inwestowania się rozjeżdżają i warto wiedzieć, gdzie przebiega spór. Jedna szkoła mówi, że wolna gotówka ma być dodatnia i tyle wystarczy, bo jej wahania wynikają z cyklu inwestycyjnego, a nie z jakości biznesu. Argument jest mocny: spółka, która w jednym roku buduje zakład, ma niższą wolną gotówkę właśnie dlatego, że robi coś sensownego.

Brzmi rozsądnie. Tylko że pięć lat płaskiej wolnej gotówki w spółce, która w tym czasie zwiększyła przychody o połowę, opisuje coś innego niż jeden rok budowy.

Uważam, że warunek „większa od zera” jest za słaby jak na jedyny warunek. Gotówka operacyjna powinna rosnąć razem z przychodami, a wolna gotówka powinna rosnąć wtedy, gdy spółka nie jest w środku cyklu inwestycyjnego. Kiedy nie rośnie, chcę usłyszeć, w co idą pieniądze, i chcę to zobaczyć w kolumnie inwestycyjnej, a nie w prezentacji zarządu. Nie wiem, czy ta reguła zadziała w spółce, która odtwarza majątek raz na dekadę. Wiem, że w spółce, która co roku mówi o inwestycjach i co roku ma te same nakłady, coś się nie zgadza.

Z czego zapłacono dywidendę i skup akcji

Dywidendę ocenia się nie po wysokości, tylko po tym, z czego została zapłacona. Ta jedna reguła zastępuje większość dyskusji o stopie dywidendy.

Weźmy 50 mln wypłaty w trzech różnych spółkach. W pierwszej gotówka operacyjna wynosi 200 mln, a nakłady 80 mln, więc wypłata mieści się w wolnej gotówce i zostaje jeszcze zapas. W drugiej gotówka operacyjna wynosi 60 mln, nakłady 40 mln, a wypłata 50 mln, czyli brakujące trzydzieści przyszło z długu albo z odłożonych wcześniej pieniędzy. W trzeciej gotówka operacyjna jest ujemna, a wypłata idzie w całości z nowej emisji, więc akcjonariusze finansują własną dywidendę i płacą za to rozwodnieniem.

Trzy razy ta sama liczba w komunikacie i trzy zupełnie różne zdarzenia. Który to przypadek? Rozstrzyga to zestawienie wypłaty z wolną gotówką tego samego roku, a nie stopa dywidendy podana obok kursu.

Ze skupem akcji jest tak samo, z jednym dodatkiem: skup finansowany długiem podnosi zysk na akcję i zadłużenie naraz, a tylko jedna z tych dwóch rzeczy trafia do nagłówka.

Marża mówi, ile spółka zostawia sobie z każdej złotówki sprzedaży, a ta kolumna mówi, ile z tego naprawdę wpłynęło na konto. Dlatego pytanie o dobrą marżę ma sens dopiero razem z pytaniem o gotówkę: marża bez pokrycia w gotówce operacyjnej jest obietnicą, a nie wynikiem.

Czego ten dokument nie powie

Płatności da się przesunąć przez granicę roku. Spółka, która przetrzyma przelewy do dostawców o dwa tygodnie, pokaże lepszą gotówkę operacyjną w grudniu i gorszą w styczniu, a jedno sprawozdanie tego nie zdradzi. Dlatego czytam pięć lat, nie jeden rok.

Klasyfikacja bywa uznaniowa. Odsetki zapłacone potrafią stać w działalności operacyjnej albo finansowej, zależnie od standardu sprawozdawczego, i ta sama spółka wygląda przez to inaczej w dwóch zestawieniach. Leasing przesuwa część rat z kolumny operacyjnej do finansowej, co poprawia gotówkę operacyjną bez żadnej zmiany w biznesie.

I najważniejsze ograniczenie: ten dokument nie mówi, czy biznes jest dobry. Mówi, czy pieniądze naprawdę przepłynęły. Spółka z modelowym układem znaków może przez dekadę obracać kapitałem, który przynosi mniej, niż kosztuje.

Co z tym zrobić w tym tygodniu

Weź jedną spółkę, którą masz, i otwórz jej sprawozdania z pięciu lat. Spółki amerykańskie publikują je w wyszukiwarce raportów EDGAR, a nadzór utrzymuje własny przewodnik po sprawozdaniach finansowych, który tłumaczy każdą pozycję. Potem wypisz na kartce cztery rzeczy:

  1. Znaki trzech kolumn w każdym z pięciu lat, obok siebie.
  2. Gotówkę operacyjną i przychody, żeby zobaczyć, czy rosną w tym samym tempie.
  3. Nakłady inwestycyjne i amortyzację, żeby zobaczyć, czy majątek jest odtwarzany.
  4. Dywidendę i skup akcji wobec wolnej gotówki tego samego roku.

Pół godziny, jedna kartka, a wynik powie ci o finansowaniu tej spółki więcej niż rok czytania nagłówków.

W Taufolio ten obieg zamyka Pełny raport: bierze przepływy z samych sprawozdań, zestawia kilka lat obok siebie i przy każdej liczbie zostawia odesłanie do dokumentu, z którego ta liczba pochodzi. Wnioski z niego lądują w Tezie inwestycyjnej jako założenia z mierzalnym warunkiem, więc następnym razem sprawdzasz konkretne zdanie, a nie całą spółkę od nowa. Jak to wygląda na prawdziwej spółce, pokazują przykładowe raporty.

A jeśli masz czas tylko na jeden rok zamiast pięciu, weź ten, w którym spółka wypłaciła najwyższą dywidendę.

Wtedy najłatwiej sprawdzić, kto za nią zapłacił.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd w spółce wzięły się pieniądze i gdzie poszły, w podziale na trzy źródła: działalność operacyjną, inwestycyjną i finansową. Operacyjna to gotówka wyjęta z własnego biznesu, inwestycyjna to zakup i sprzedaż majątku, finansowa to dług, emisje akcji, dywidenda i skup. Zysk netto jest kategorią księgową, a ten dokument pokazuje, ile z niego naprawdę wpłynęło na konto.
Modelowy układ dojrzałej spółki to plus w działalności operacyjnej i minus w dwóch pozostałych: biznes zarabia, część pieniędzy wraca do majątku, część do wierzycieli i właścicieli. Plus w kolumnie inwestycyjnej znaczy zwykle, że spółka coś sprzedała. Plus w finansowej znaczy, że pożyczyła albo wyemitowała akcje. Żaden z tych znaków nie jest wyrokiem, każdy jest pytaniem.
Zysk netto powstaje z reguł księgowych: zawiera amortyzację, która nie jest wypływem pieniędzy, i sprzedaż zafakturowaną, za którą klient jeszcze nie zapłacił. Gotówka operacyjna zaczyna się od zysku, oddaje amortyzację i koryguje o zmianę kapitału obrotowego. Gdy przez kilka lat gotówka operacyjna rośnie wolniej niż zysk, warto zapytać, która z tych dwóch liczb kłamie.
Wolna gotówka to gotówka z działalności operacyjnej pomniejszona o nakłady inwestycyjne, czyli to, co zostaje po utrzymaniu i rozbudowie majątku. Przy 100 mln gotówki operacyjnej i 60 mln nakładów zostaje 40 mln na dywidendę, skup akcji, spłatę długu albo przejęcie. To jest pula, z której spółka może cokolwiek zrobić bez pytania kogokolwiek o zgodę.
Sam stan gotówki na koniec roku nie niesie informacji, bo jest wynikiem trzech kolumn naraz i jednej decyzji zarządu. Znaczenie ma dopiero to, skąd ta gotówka przyszła i co się z nią dzieje przez kilka lat. Nadwyżka, która rośnie latami i do niczego nie wraca, mówi raczej o braku pomysłu na rozwój niż o bezpieczeństwie.
Ze sprawozdania okresowego, nie z serwisu ze wskaźnikami. Spółki amerykańskie publikują go w raporcie rocznym 10-K i kwartalnym 10-Q w bazie EDGAR, spółki notowane w Polsce w raportach okresowych i na stronach relacji inwestorskich. To drugi albo trzeci zestaw tabel po bilansie, zwykle na dwie strony.
  • financial-statements
  • fundamentals
  • research
Udostępnij:XLinkedIn

Wpisy powstają z udziałem narzędzi AI i przechodzą kontrolę redakcyjną zespołu Taufolio przed publikacją. Jak piszemy i poprawiamy wpisy

Cookies i analityka

Niezbędne pliki cookie trzymają Cię zalogowanym. Analityka rusza tylko wtedy, gdy się zgodzisz.