RaportyMonitoringPortfelMetodologiaCennikBlogO nasZacznij za darmo
Powrót do bloga

Analiza

Metoda DCF: zbuduj model, a potem zobacz, gdzie pęka

Metoda DCF w sześciu linijkach na zmyślonej spółce: ile wyniku bierze się z jednego założenia o nieskończoności i które trzy liczby musisz wpisać sam z siebie.

11 min czytania
Zobacz przykładowy raport

To metodyka analizy, a nie rekomendacja. Nic tutaj, ani nigdzie indziej w Taufolio, nie jest poradą inwestycyjną. Traktuj każdy przykład jako punkt wyjścia do własnych poszukiwań.

Metoda DCF to jedno zdanie z rachunkiem doczepionym z boku. Ten biznes wyprodukuje strumień gotówki, pieniądz, który przyjdzie za dziesięć lat, jest dziś wart mniej niż pieniądz, który przyjdzie jutro, więc cały strumień da się zsumować do jednej liczby na dzisiaj. To jest cały pomysł i jest dobry.

Kłopot zaczyna się linijkę niżej. Stopa dyskontowa, czyli liczba, która zamienia „potem” na „teraz”, nie jest nigdzie obserwowalna. Wybierasz ją sam. Przesuń ją o jeden punkt procentowy w przykładzie niżej, a wynik ruszy się o kilkanaście procent, choć w spółce nie zmieniło się nic. Dlatego model nie zastępuje pytania o to, gdzie dzisiejsza cena stoi wobec własnej historii spółki, tylko staje obok niego.

Piśmiennictwo o tym modelu zwykle wybiera stronę. Jeden obóz traktuje wynik jak wartość i sortuje po nim spółki. Drugi mówi, że całe ćwiczenie to zgadywanie z arkuszem. Uważamy, że oba mylą się tak samo, bo oba traktują model jak maszynę do produkowania odpowiedzi. To jest przyrząd do sprawdzania, na którym założeniu stoi twój wniosek, a to jest rzecz cenniejsza niż liczba. Dotyczy to również mnożników, po które większość sięga zamiast niego, bo one opierają się na tych samych założeniach i nie każą ich nawet zapisać.

Czym jest metoda DCF i co dokładnie liczy

Obrony potrzebuje właściwie tylko dyskontowanie i broni się samo. Tysiąc złotych obiecany za pięć lat nie jest tysiącem złotych. Może nie przyjść, a nawet jeśli przyjdzie, to przez pięć lat nie robiłeś z tymi pieniędzmi niczego innego. Dzielenie przez jeden plus wymagana stopa, pięć razy pod rząd, jest arytmetyką tego zdania.

Przy wymaganym zwrocie 10 procent tysiąc złotych za pięć lat jest dziś wart około 620 złotych. Przy 13 procentach około 540. Różnica między tymi liczbami nie jest opinią o spółce.

Jest opinią o tobie.

Sześć linijek, z których składa się model

Poniżej stoi kompletny model. Spółka jest zmyślona, nazwę ją Zakłady Precyzyjne Wilkowo, a wszystkie liczby wymyśliłem po to, żebyś mógł ten rachunek odtworzyć, zamiast brać go na wiarę.

wolne przepływy, ostatni rok      120 mln zł
wzrost, lata 1-5                  5% rocznie
wzrost po roku 5                  2% rocznie, bez końca
wymagany zwrot                    10%

rok 1  120 x 1,05         = 126,00   ÷ 1,10^1 = 115
rok 2                       132,30   ÷ 1,10^2 = 109
rok 3                       138,92   ÷ 1,10^3 = 104
rok 4                       145,86   ÷ 1,10^4 = 100
rok 5                       153,15   ÷ 1,10^5 =  95
                             suma pięciu lat  = 523

wartość końcowa  153,15 x 1,02 ÷ (0,10 - 0,02) = 1 953
                               1 953 ÷ 1,10^5 = 1 213

wartość przedsiębiorstwa      523 + 1 213    = 1 736

Wolne przepływy, czyli linijka startowa, to gotówka operacyjna minus nakłady inwestycyjne, których biznes potrzebuje, żeby dalej działać. To pieniądze realnie dostępne dla wszystkich, którzy spółkę sfinansowali, i dlatego prześledzenie jednej złotówki przez firmę wymaga więcej przygotowania niż sam model.

Sześć linijek, jeden wynik, około 1,74 mld złotych za całe przedsiębiorstwo. Żeby przejść stąd do wartości przypadającej na akcje, trzeba odjąć dług i dodać gotówkę, co jest osobnym krokiem i nie jest tu ciekawe.

Ciekawe jest to, skąd te 1,74 mld się wzięły.

Linijka startowa też jest decyzją

Zanim cokolwiek zostanie zdyskontowane, ktoś rozstrzygnął, co znaczą wolne przepływy, a to jest mniej ustalone, niż wygląda.

Pierwszy spór dotyczy nakładów inwestycyjnych. Spółka, która wydaje 240 mln na majątek, może potrzebować z tego tylko 90 mln na utrzymanie obecnego biznesu, a reszta kupuje wzrost, którego w prognozie jeszcze nie ma. Odejmiesz całe 240 i karzesz firmę za to, że się rozwija. Odejmiesz samo utrzymanie i wpisałeś do modelu liczbę wymyśloną, bo prawie nikt tego podziału nie publikuje. Który wariant jest poprawny? Oba dają się obronić i oba dają inną wycenę tej samej spółki.

Drugi spór jest ostrzejszy i dotyczy wynagrodzeń w akcjach. Nie kosztują gotówki, więc nie schodzą z linii operacyjnej, a mimo to co roku oddają kawałek spółki komuś innemu. Potraktujesz je jako darmowe i twój model wycenia biznes, którego właściciele są po cichu rozwadniani. Odejmiesz je i wolne przepływy spadają o wartość przyznanych pakietów.

Pierwsza linijka sześciolinijkowego modelu ma więc już dwie opinie w środku. Zapisz, które wybrałeś, bo za pół roku sam tego nie odtworzysz.

Siedem dziesiątych wyniku to jedno założenie

Spójrz jeszcze raz na dwa bloki rachunku. Pięć lat prognozowanych szczegółowo, przekłóconych, sprawdzonych w notach segmentowych i w zapowiedziach zarządu, wnosi 523. Jedna linijka, która zastępuje wszystkie lata po nich, wnosi 1 213.

Czyli 70 procent wyniku produkuje jeden wzór o okresie, którego nikt nie prognozuje.

Gdzie więc powinien iść spór? Nie do roku trzeciego. Z tych 70 procent wynika pytanie o to, gdzie opłaca się wydać uwagę. Przesuń wzrost w nieskończoności z 2 procent na 3, nie ruszając niczego innego, a suma rośnie z 1 736 do około 1 922. Jeden punkt na liczbie opisującej lata sześćdziesiąte tego wieku rusza wynikiem o 11 procent, a staranny spór o marżę przyszłego roku rusza nim o ułamek tego.

W tym samym wzorze siedzi druga pułapka. Wzrost w nieskończoności musi być niższy od stopy dyskontowej, bo inaczej mianownik robi się ujemny, a model produkuje bzdurę z kamienną twarzą. Ustaw wzrost 10 procent przy wymaganym zwrocie 10 procent, a arkusz dzieli przez zero. Ustaw 9,9 procent i mianownik kurczy się do jednej tysięcznej: ten sam arkusz zwraca około 105 mld złotych, czyli sześćdziesiąt razy więcej niż odpowiedź sprzed chwili.

Jeden punkt na stopie dyskontowej

Teraz zmień wyłącznie wymagany zwrot i nie dotykaj biznesu.

wymagany zwrot wartość przedsiębiorstwa wobec przebiegu z 10 procent
9 procent około 1 988 14 procent więcej
10 procent około 1 736 przebieg bazowy
11 procent około 1 539 11 procent mniej

Trzy przebiegi, jedno wejście przesunięte o punkt w każdą stronę, a góra przedziału leży blisko 30 procent nad jego dołem. Nikt między tymi przebiegami nie odwiedził spółki. Nikt nie przeczytał ani jednego sprawozdania.

Który z trzech jest prawdziwy? Żaden, a samo pytanie jest błędem. Tabela mówi co innego: twój wniosek o Zakładach Precyzyjnych Wilkowo zależy bardziej od twojej wymaganej stopy zwrotu niż od czegokolwiek, czego dowiedziałeś się o biznesie. Dobrze to wiedzieć, zanim spędzisz wieczór nad notami segmentowymi.

W tym miejscu pada zwykle werdykt: model jest zbyt wrażliwy, więc go porzućmy. Ta logika nie domyka się. Termometr, który rusza się razem z temperaturą, nie jest zepsuty. Wrażliwość jest tu wynikiem, a model, który pod każdym założeniem pokazywałby to samo, byłby bezużyteczny, a nie wiarygodny.

Trzy wejścia, które muszą być twoje

Po drugim zbudowaniu tego modelu widać, że naprawdę liczą się trzy liczby i żadnej z nich nie ma w sprawozdaniu.

Pierwsza to wymagana stopa zwrotu. Zbiera w sobie to, ile płaci dziś bezpieczne aktywo, i to, ile chcesz dodatkowo za podjęcie ryzyka akcji. Obie części się ruszają, obie są opinią o przyszłości i nie istnieje instytucja publikująca właściwą odpowiedź dla twojej sytuacji.

Druga to ścieżka wzrostu w latach prognozy. Sprawozdanie mówi, co się wydarzyło. Model pyta, co wydarzy się dalej, a to jest twierdzenie innego rodzaju i należy do ciebie.

Trzecia to założenie o nieskończoności, które, jak przed chwilą zmierzyliśmy, niesie większość ciężaru. Pyta, jaka część dzisiejszego biznesu istnieje jeszcze po końcu twojej prognozy, a uczciwe odpowiedzi rzadko są okrągłe.

Jest też czwarta liczba, o której mało kto myśli jak o założeniu: długość jawnej prognozy. Pięć lat czy dziesięć? Model z dziesięcioletnią prognozą wygląda na staranniejszy, a w praktyce przesuwa tylko granicę między częścią policzoną i częścią zgadniętą. Im dłuższa prognoza, tym mniejszy udział wartości końcowej, ale też tym więcej lat, które wypełniłeś wzrostem wziętym z sufitu.

Trzy uznaniowe wejścia, jeden wynik z trzema miejscami po przecinku. Dokładnie tak model zbudowany do badania założeń zamienia się w liczbę, którą ludzie cytują.

Jest schludnie wyglądające wyjście z pierwszego wejścia i zasługuje na uczciwe wyłożenie. Podręcznik buduje stopę dyskontową jako ważony koszt kapitału. Koszt długu bierze z tego, ile spółka realnie płaci za swoje zobowiązania. Koszt kapitału własnego składa ze stopy od bezpiecznych papierów skarbowych i premii za ryzyko rynku, przeskalowanej wrażliwością kursu na rynek. Każdy składnik jest udokumentowany, a wynik sprawia wrażenie wypracowanego, a nie wybranego.

To dalej jest wybór. Premia za ryzyko nie ma obserwowalnej wartości, a jej szacunki różnią się o kilka punktów procentowych w zależności od okna i metody. Wrażliwość kursu na rynek zmienia się z okresem pomiaru. Dwóch starannych analityków z tym samym podręcznikiem dojdzie do stóp odległych o punkt albo dwa, co tabela wyżej już wyceniła.

Dlaczego nie liczymy tego modelu za ciebie

Taufolio nie publikuje wyceny spółki metodą zdyskontowanych przepływów, a powód jest konkretny, nie filozoficzny.

Wszystkie trzy wejścia z poprzedniej sekcji należą do czytelnika, nie do nas. Każda wartość domyślna, którą byśmy wpisali, byłaby liczbą wymyśloną w chwili, w której stała się potrzebna, a potem przeniesioną do raportu, gdzie wyglądałaby jak ustalenie. Model, który pokazuje 1,74 mld, gdy po cichu zakładamy 10 procent, i 1,99 mld, gdy po cichu zakładamy 9, nie jest analizą. Jest naszą preferencją przebraną za rachunek.

Czy to czyni model bezużytecznym dla czytelnika? Odwrotnie. Model jest przydatny właśnie dlatego, że jest twój, a wersja policzona przez kogoś innego, z jego wymaganą stopą w środku, jest jedyną wersją, która niczego nie uczy.

Jest jeszcze drugi powód i jest regułą, nie oceną. Nie podajemy ceny realnej spółki nigdzie na tej stronie, w żadnej postaci: ani jako liczby, ani jako przedziału, ani jako procentu od dzisiejszego kursu. Publikujemy za to, ile biznes zarobił, jak to się zmieniało i odsyłacz do dokumentu przy każdej liczbie, żeby czytelnik zbudował sobie model, któremu ufa.

Analitycy, którzy takie liczby publikują, zwykle liczą wersję tego modelu, obok kilku innych. Użyteczną częścią ich pracy jest arkusz założeń, a nie nagłówek, i to jeden z powodów, dla których ostatnia strona raportu analitycznego jest warta więcej niż pierwsza.

Mnożnik zakłada to samo, tylko tego nie mówi

Najczęstszą alternatywą jest mnożnik czytany wobec własnej historii spółki. Wydaje się bezpieczniejszy, bo niczego nie trzeba było prognozować. To wrażenie jest fałszywe.

Czytanie mnożnika wobec mediany z pięciu lat zakłada, że biznes jest tym samym biznesem co pięć lat temu, że marża się utrzyma, że wzrost pozostanie blisko dawnego tempa i że rynek dalej będzie płacił za te cechy tyle, ile płacił. To są prognozy. Po prostu nigdzie nie zapisane, więc nikt się o nie nie spiera.

Obie metody stoją na tych samych przekonaniach. Jedna drukuje je w komórkach, które da się zaatakować, druga zostawia je w głowie, gdzie zaatakować się ich nie da. Jeśli ktoś podważy twoją stopę dyskontową, masz czym odpowiedzieć. Jeśli ktoś podważy wybór okna mediany, większość ludzi odkrywa, że nigdy go świadomie nie wybierała.

Wniosek nie brzmi, że jedna metoda wygrywa. Brzmi tak: uczy cię ten model, z którym da się spierać.

Dlatego wolimy, żeby czytelnik zbudował model zgrubny i go bronił, niż żeby skopiował precyzyjny i mu zaufał. Liczba przeniesiona z cudzego arkusza nie ma doczepionych założeń, a założenia, którego nie umiesz nazwać, nie sprawdzisz po następnych wynikach.

Odwróć ten rachunek zamiast go rozwiązywać

Istnieje wersja tej arytmetyki, która nigdy nie produkuje wyceny, i to ona jest naszym zdaniem najbardziej użyteczna.

Zamiast wybierać wzrost i szukać wartości, przyjmij dzisiejszą wartość rynkową spółki za daną i policz, jakie tempo wzrostu by ją uzasadniało. To samo równanie, inna niewiadoma. Wyjściem nie jest cena i nie da się jej w cenę zamienić. Wyjściem jest zdanie w rodzaju: przy dzisiejszej wartości rynkowej i wymaganym zwrocie 10 procent od tego biznesu oczekuje się wzrostu wolnych przepływów w takim mniej więcej tempie przez dekadę.

To zdanie ma cechę, której żadna wycena nie ma. Da się je sprawdzić. Implikowane tempo przykładasz do tego, co spółka dostarczyła przez pięć ostatnich lat, do zdolności produkcyjnych, które sama opisała, i do tempa całej branży. Jeżeli liczba zaszyta w dzisiejszej wartości rynkowej jest trzy razy wyższa niż cokolwiek, co ta firma kiedykolwiek zrobiła, to dowiedziałeś się czegoś konkretnego bez opinii o kursie.

Idą z tym dwa zastrzeżenia. Implikowane tempo zależy od przyjętej przez ciebie stopy zwrotu, więc nie jest faktem o rynku, tylko zdaniem warunkowym wobec twojej własnej liczby. I nie wolno go zamieniać z powrotem na cenę, przedział cenowy ani procent od dzisiejszego kursu, bo to robi z opisu oczekiwań prognozę kursu.

Odwrócony rachunek ma jeszcze jedną zaletę, praktyczną. Nie wymaga prognozy, a wymaga wyłącznie historii, którą spółka już opublikowała, więc sprawdza się także tam, gdzie nie masz cierpliwości do budowania pełnego modelu. Pięć minut i jedna liczba zamiast wieczoru i arkusza.

Zapisz tę liczbę razem z datą i wróć do niej po następnych wynikach.

Do czego ten model naprawdę służy

Zbuduj go. Zepsuj celowo. Potem zachowaj wrak.

Rutyna jest krótka. Zbuduj model raz, z uczciwymi wejściami. Przelicz go drugi raz z wymaganym zwrotem o punkt wyższym i o punkt niższym. Przelicz trzeci raz ze wzrostem w nieskończoności o punkt niższym. Jeśli twój wniosek przetrwa wszystkie trzy, stoi na biznesie. Jeśli się przewróci, stoi na stopie dyskontowej, a ty wiesz już, który wieczór czytania był zmarnowany.

Potem przepisz te trzy założenia do miejsca, w którym zapisujesz powody trzymania spółki, każde z datą i z warunkiem, który by je obalił.

Drugą połowę tej pracy bierzemy na siebie: Pełny raport zbiera, ile spółka zarabia, jak ruszały się liczby i skąd pochodzi każda z nich, a jak powstają te raporty, opisujemy osobno. Stopa dyskontowa zostaje u ciebie, bo ryzyko też zostaje u ciebie.

I to jest uczciwy podział pracy.

Nikt nie wybierze za ciebie, ile chcesz zarobić.

Najczęściej zadawane pytania

To jedno zdanie z rachunkiem doczepionym z boku: biznes wyprodukuje strumień gotówki, pieniądz z odległego roku jest dziś wart mniej niż pieniądz z jutra, więc cały strumień da się zsumować do jednej liczby na dzisiaj. Prognozujesz wolne przepływy na kilka lat, zakładasz coś o całej reszcie czasu i dzielisz każdy rok przez jeden plus wymagana stopa zwrotu podniesiony do potęgi równej liczbie lat. Wynikiem jest wartość całego przedsiębiorstwa, jeszcze przed odjęciem długu i dodaniem gotówki.
W sześciu linijkach. Zacznij od wolnych przepływów, czyli gotówki operacyjnej minus nakłady inwestycyjne. Rozwijaj je przez pięć do dziesięciu lat w tempie, którego umiesz bronić. Wybierz stopę dyskontową odpowiadającą zwrotowi, jakiego wymagasz. Podziel każdy prognozowany rok przez jeden plus ta stopa, podniesiony do potęgi równej numerowi roku. Resztę czasu wyceń wartością końcową: ostatni rok rozwijany w nieskończoność niskim tempem i podzielony przez różnicę stopy i tego tempa. Zsumuj zdyskontowane lata z zdyskontowaną wartością końcową.
Bo ta sama liczba siedzi jednocześnie w wykładniku potęgi i w mianowniku wzoru na wartość końcową. W przykładzie z tego tekstu przesunięcie stopy z 10 procent na 9 podnosi wynik z około 1,74 mld do około 1,99 mld złotych, a przesunięcie na 11 obniża go do około 1,54 mld. Góra tego przedziału leży blisko 30 procent nad dołem, choć między trzema przebiegami nic w spółce się nie zmieniło. Wrażliwość jest komunikatem modelu, na czym stoi twój wniosek.
Wartość końcowa zastępuje wszystkie lata po końcu jawnej prognozy, sprasowane do jednej liczby. W przykładzie z tego tekstu to około 1,21 mld z 1,74 mld sumy, czyli mniej więcej siedem dziesiątych całości. Ten udział nie jest błędem, bo biznes ma działać znacznie dłużej niż pięć lat. Wynika z niego natomiast, że większość odpowiedzi bierze się z założenia o okresie, którego nikt nie prognozuje, więc tempo wzrostu w nieskończoności zasługuje na więcej uwagi niż pierwsze pięć linijek razem wziętych.
Oba opierają się na tych samych założeniach, tylko jedno z nich każe wpisać je do komórki. Mnożnik czytany wobec własnej historii spółki zakłada, że biznes jest ten sam co pięć lat temu, że marża się utrzyma i że rynek dalej będzie płacił tyle samo za te cechy. Model przepływów zakłada to samo, ale na głos. Jego siłą jest to, że twoje przekonania stają się widoczne i podważalne; jego słabością to, że widoczną precyzję łatwo pomylić z dokładnością.
Nie, i powód jest konkretny, nie filozoficzny. Trzy wejścia tego modelu należą do czytelnika, a nie do nas: wymagana stopa zwrotu, tempo wzrostu, w które wierzy, i to, co jego zdaniem zostaje po końcu prognozy. Każda wartość domyślna wpisana przez nas byłaby liczbą wymyśloną w chwili potrzeby i podaną potem jako ustalenie. Pokazujemy, ile spółka zarabia, jak to się zmieniało i skąd pochodzi każda liczba, a stopę dyskontową zostawiamy temu, kto ponosi ryzyko.
  • fundamentals
  • research
  • methodology
Udostępnij:XLinkedIn

Wpisy powstają z udziałem narzędzi AI i przechodzą kontrolę redakcyjną zespołu Taufolio przed publikacją. Jak piszemy i poprawiamy wpisy

Cookies i analityka

Niezbędne pliki cookie trzymają Cię zalogowanym. Analityka rusza tylko wtedy, gdy się zgodzisz.