RaportyMonitoringPortfelMetodologiaCennikBlogO nasZacznij za darmo
Powrót do bloga

Podstawy

Zysk netto nie płaci rachunków. Płaci gotówka operacyjna

Zysk netto to kategoria księgowa, a rachunki płaci gotówka operacyjna. Skąd bierze się rozjazd między nimi i jak sprawdzić go na pięciu latach w kwadrans.

11 min czytania
Zobacz przykładowy raport

To metodyka analizy, a nie rekomendacja. Nic tutaj, ani nigdzie indziej w Taufolio, nie jest poradą inwestycyjną. Traktuj każdy przykład jako punkt wyjścia do własnych poszukiwań.

Spółka pokazała 120 zysku netto i nie ma czym zapłacić raty. Brzmi jak pomyłka księgowego, a jest zwykłym wtorkiem.

Zysk netto jest kategorią księgową, nie stanem rachunku bankowego. Powstaje w konwencji memoriałowej: przychód księguje się wtedy, gdy spółka sprzedaje, koszt wtedy, gdy dotyczy danego okresu, a pieniądze ruszają się w zupełnie innych terminach. Rachunki, raty i wynagrodzenia płaci co innego, czyli gotówka z działalności operacyjnej, i to ona rozstrzyga, czy spółka dotrwa do następnego sprawozdania bez proszenia kogokolwiek o pieniądze.

Rozjazd między tymi dwiema liczbami jest najczęstszą przyczyną błędnego odczytu wszystkiego, co przychodzi potem. Dlatego zanim postawisz przy spółce trzy pytania o poziom, trend i porównanie, sprawdź, czy licznik, którego używasz, w ogóle opisuje pieniądze.

Trzy wiersze tego samego kwartału

Weźmy jeden kwartał i trzy pozycje, które go opisują. Zysk operacyjny, zysk netto, gotówka z działalności operacyjnej. Wszystkie trzy dotyczą tych samych trzech miesięcy i tej samej spółki.

Załóżmy, że wyglądają tak. Zysk operacyjny 150, zysk netto 120, gotówka operacyjna 40. Trzy liczby, jeden kwartał, jedna spółka, a różnica między pierwszą a trzecią wynosi 110.

Skąd ona się bierze? Pierwsza różnica, między 150 a 120, jest łatwa: to odsetki od długu i podatek. Druga, między 120 a 40, jest tą ciekawą, bo nie ma nic wspólnego z rentownością. Opisuje wyłącznie to, czy pieniądze zdążyły dojść, i jest większa, niż wygląda: amortyzacja wyniosła w tym kwartale 40 i wraca do gotówki jako doliczenie, więc punktem startowym nie jest 120, tylko 160.

Dlaczego akurat te trzy, a nie dziesięć? Bo każda z nich odpowiada za inny odcinek drogi, którą pokonuje złotówka od klienta. Pierwsza mówi, ile zostaje po kosztach prowadzenia biznesu. Druga dokłada koszt struktury finansowania i podatek, czyli decyzje, które z samą sprzedażą nie mają nic wspólnego. Trzecia jako jedyna sprawdza, czy te pieniądze fizycznie istnieją.

Gdyby te trzy liczby zawsze szły razem, cały ten tekst byłby niepotrzebny. Idą razem w większości spółek i w większości kwartałów, i właśnie dlatego kwartał, w którym się rozjeżdżają, jest wart wieczoru.

Dlaczego zysk netto jest kategorią księgową

Memoriał nie jest fanaberią, tylko jedyną konwencją, w której da się porównać dwa kwartały. Gdyby wynik liczyć kasowo, spółka, która w grudniu wysłała towar, a należność dostała w styczniu, pokazałaby fatalny czwarty kwartał i świetny pierwszy, choć sprzedała dokładnie tyle samo w obu.

Cena za tę porównywalność jest jednak realna. Rachunek wyników zawiera pozycje, które nie ruszyły ani grosza: amortyzację, rezerwy, odpisy, wycenę aktywów, podatek odroczony. Każda z nich zmienia zysk netto i żadna nie zmienia salda na rachunku.

Stąd stara zasada, której nie ma w podręcznikach, a która oszczędza dużo rozczarowań. Zysku netto używa się do porównywania okresów. Gotówki operacyjnej używa się do sprawdzania, czy te porównania mają pokrycie.

Działa to też w drugą stronę i ten przypadek jest rzadziej opisywany. Spółka po dużym odpisie wartości firmy pokazuje stratę netto, której nie towarzyszy ani jeden przelew, bo odpis jest wyłącznie korektą zapisu księgowego. Gotówka operacyjna w tym samym roku potrafi rosnąć.

Strata nie zawsze oznacza, że pieniądze wypłynęły.

Dług spłaca się gotówką operacyjną, nie zyskiem księgowym i nie nowym długiem. Spółka, która rolowała obligacje, żeby wypłacić dywidendę, ma w rachunku wyników komplet dobrych liczb, a w układzie znaków na trzech kolumnach przepływów spiralę, którą widać od razu.

Amortyzacja: koszt, który wystąpił kiedyś

Amortyzacja jest najczęściej mylonym elementem tej układanki, bo bywa opisywana jako koszt papierowy, a nie jest nim wcale. Pieniądze naprawdę wyszły, tylko wcześniej, gdy spółka kupowała maszynę. Rachunek wyników rozkłada ten wydatek na lata, w których maszyna pracuje, żeby koszt stał obok przychodu, który dzięki niej powstał.

Dlatego przy liczeniu gotówki operacyjnej amortyzację dodaje się z powrotem do zysku. W tym kwartale nikt za nią nie zapłacił, bo zapłacono trzy lata temu.

Z tego dodawania z powrotem wyciąga się czasem wniosek, że amortyzację można w ocenie biznesu pominąć. To jest skrót, który kosztuje najwięcej w spółkach kapitałochłonnych: maszyna naprawdę się zużywa i naprawdę trzeba ją odkupić, tylko wydatek wraca co kilka lat zamiast co kwartał. Spółka, która przez pięć lat wydaje na inwestycje mniej, niż wynosi jej amortyzacja, nie stała się nagle lekka. Ona odkłada wydatek.

Problem zaczyna się przy drugiej właściwości amortyzacji: okres używania jest decyzją zarządu w granicach standardu, a nie faktem technicznym. Powiedzmy, że spółka ma majątek za 600 i amortyzuje go przez pięć lat, czyli odpisuje 120 rocznie. Wydłużenie okresu do sześciu lat obniża roczny odpis do 100, a zysk operacyjny rośnie o 20 bez jednej dodatkowej sprzedaży.

Tego ruchu nie widać w żadnym wskaźniku rentowności. Widać go w nocie o rzeczowych aktywach trwałych, w tej części sprawozdania, w której stoją aktywa, i w gotówce operacyjnej, która nie drgnie, bo amortyzacja i tak zostaje do niej doliczona z powrotem.

Dlaczego dwa zyski netto nie są porównywalne

Skoro polityka amortyzacji jest decyzją, to dwie spółki o identycznej gospodarce pokażą różny zysk netto, jeśli inaczej ocenią żywotność swojego majątku. W branżach kapitałochłonnych różnica idzie w dziesiątki procent wyniku.

Druga różnica jest jeszcze większa i wynika z tego, w jakim standardzie spółka raportuje. Nakłady na badania i rozwój w standardzie amerykańskim kosztuje się w momencie ponoszenia, a w standardzie międzynarodowym koszty rozwoju bywają kapitalizowane, gdy spełnione są kryteria. To najgłębsza różnica między tymi dwoma systemami w całym obszarze wartości niematerialnych, opisana w porównaniu obu standardów w ujęciu nakładów badawczo-rozwojowych.

Skutek dla czytelnika jest konkretny: spółka europejska i amerykańska o tym samym biznesie pokażą inny zysk i inny mnożnik, a różnica nie powie nic o jakości żadnej z nich. Powie coś o księgowości.

Gotówka operacyjna tej wady nie ma, bo nie zna ani pojęcia kapitalizacji, ani okresu użytkowania. Pieniądze albo wyszły, albo nie.

To jest właśnie powód, dla którego porównania między rynkami robię na przepływach, a nie na zysku netto, i dlaczego nie ufam żadnej tabeli, która zestawia mnożniki spółek z dwóch standardów bez jednego zdania o tym, że to robi.

Kapitał obrotowy: gdzie pieniądze znikają po drodze

Wróćmy do luki między zyskiem netto a gotówką w naszym kwartale. Po doliczeniu amortyzacji rośnie ona do 120, bo start wynosi 160, a na rachunku został 40. Prawie zawsze taka luka siedzi w kapitale obrotowym, czyli w trzech pozycjach: należnościach, zapasach i zobowiązaniach wobec dostawców.

Cykl jest prosty i zawsze ten sam: gotówka zamienia się w zapas, zapas w należność, należność z powrotem w gotówkę. Każdy dzień, o który ten cykl się wydłuża, to pieniądze uwięzione w drodze.

Załóżmy, że w naszej spółce należności urosły w kwartale o 90, a zapasy o 30. Sprzedaż została zaksięgowana w całości, więc zysk netto jej nie zauważył. Gotówka zauważyła, bo 120 wyszło z rachunku albo nigdy na niego nie weszło.

Który to przypadek? To zależy od tego, czy spółka rośnie, czy się psuje, i akurat tutaj odpowiedź jest sprawdzalna. Rosnąca spółka potrzebuje coraz większego kapitału obrotowego i to jest normalne, dopóki należności rosną w tempie sprzedaży. Należności rosnące szybciej niż sprzedaż znaczą, że klienci płacą później, a wtedy ta sama złotówka przechodzi przez spółkę wolniej i wolniej wraca.

Zapasy mają własną wersję tego testu. Magazyn rosnący szybciej niż sprzedaż mówi, że towar schodzi gorzej, niż zakładał zarząd, i że część tego towaru wyjdzie kiedyś z rabatem albo nie wyjdzie wcale.

Trzecia dźwignia działa odwrotnie i dlatego bywa przeoczona. Zobowiązania wobec dostawców są dla spółki darmowym kredytem: im dłużej zwleka z zapłatą, tym więcej gotówki zostaje w środku. Sieć handlowa, która sprzedaje za gotówkę i płaci dostawcom po dwóch miesiącach, potrafi mieć ujemny kapitał obrotowy i świetne przepływy przy bardzo cienkiej marży.

Ten sam mechanizm ma jednak sufit, o którym łatwo zapomnieć. Dostawca, któremu płaci się coraz później, w końcu podnosi cenę albo skraca termin, i wtedy gotówka wraca do normy w jednym kwartale, bez żadnej zmiany w sprzedaży.

Czy przychodami da się manipulować

Krąży przekonanie, że przychodem nie da się kręcić, bo albo faktura jest, albo jej nie ma. Przychód rzeczywiście jest najtwardszą z trzech pozycji i najtrudniejszą do podrasowania, bo do jego powstania potrzebny jest ktoś z zewnątrz.

Tylko że „najtrudniej" nie znaczy „nie da się".

Historia rynku zna wypychanie towaru do dystrybutorów tuż przed końcem kwartału, przedwczesne rozpoznanie przychodu z wieloletnich kontraktów, sprzedaż z odroczonym wydaniem towaru i transakcje z podmiotami powiązanymi.

Wspólny mianownik tych wszystkich sposobów jest jeden i dlatego są sprawdzalne. Każdy z nich podnosi przychód, nie podnosząc wpływu na rachunek, więc zostawia ślad w należnościach.

Kolejność twardości trzech poziomów jest więc taka: najłatwiej ruszyć zysk netto, trudniej przychód, najtrudniej gotówkę operacyjną. Nie znaczy to, że gotówki nie da się poprawić na jeden kwartał, i do tego wracam za chwilę.

Praktyczny wniosek z tej kolejności jest inny, niż się wydaje. Nie chodzi o to, żeby zakładać złą wolę zarządu, bo w zdecydowanej większości spółek jej nie ma. Chodzi o to, że im wyżej w rachunku wyników stoi pozycja, tym mniej uznaniowości ją dotyka, więc sprzeczność wewnątrz rachunku wyników rozstrzyga się na korzyść pozycji wyższej, a sprzeczność między rachunkiem wyników a przepływami zawsze na korzyść gotówki operacyjnej.

Reguła sprawdzania: pięć lat jedną relacją

Cała ta praca sprowadza się do jednej liczby liczonej pięć razy. Podziel gotówkę operacyjną przez zysk netto, osobno dla każdego z pięciu ostatnich lat, i wypisz wyniki w rzędzie.

Powiedzmy, że wychodzi 1,3, 1,2, 1,1, 0,9 i 0,6. Poziom nie jest tu najważniejszy, bo zależy od tego, jak kapitałochłonna jest spółka. Ważny jest kierunek, a ten mówi jedno: z każdym rokiem coraz mniejsza część księgowego zysku dociera na rachunek.

Odczyt trwale powyżej 1 zwykle oznacza wysoką amortyzację albo sprawne ściąganie należności. Odczyt trwale poniżej 1 oznacza, że zysk gdzieś zostaje, i dopiero to jest pytanie, na które odpowiada rachunek przepływów wraz z notami. Te trzy sprawozdania wchodzą do raportu rocznego, w tej jego części, która ma pieczęć biegłego, i warto czytać je razem, a nie po kolei.

Relację tę liczę na latach, nigdy na kwartałach, i to nie jest ostrożność. Kapitał obrotowy ma sezonowość: spółka odzieżowa napełnia magazyn przed sezonem i opróżnia go po nim, więc jeden kwartał pokaże katastrofę, a drugi cud, choć rok będzie zupełnie zwyczajny.

Jedna uwaga o granicach tego testu, zanim ktoś zrobi z niego regułę. W spółce, która właśnie sprzedała duży segment albo zaksięgowała odpis, zysk netto na rok robi się bezużyteczny jako mianownik i relacja skacze bez żadnego związku z biznesem. Takie lata trzeba z serii wyjąć ręcznie, bo żadna automatyczna reguła ich nie rozpozna.

Kiedy wysoka gotówka operacyjna też jest ostrzeżeniem

Byłoby wygodnie zakończyć na zdaniu, że gotówka nie kłamie.

Nie kłamie w skali lat, a w skali jednego kwartału da się jej pomóc, i uczciwie jest to powiedzieć w tekście, który przez osiem sekcji stawiał ją nad zyskiem.

Spółka może wstrzymać płatności dla dostawców na dwa tygodnie przed dniem bilansowym, sprzedać należności firmie faktoringowej, ściąć zamówienia do magazynu albo przesunąć nakłady inwestycyjne na następny kwartał. Każdy z tych ruchów podnosi gotówkę operacyjną, żaden nie jest nielegalny i żaden nie poprawia biznesu.

Dlatego gotówkę operacyjną czytam razem z nakładami inwestycyjnymi i ze zmianą zobowiązań, a nie osobno. Gotówka rosnąca dlatego, że spółka przestała inwestować, jest gotówką pożyczoną z przyszłych przychodów.

Nie wiem, czy spółka z relacją schodzącą z 1,3 do 0,6 wróci powyżej 1, bo to zależy od tego, czy przyczyną był wzrost, czy klienci. Wiem, że dwa lata takiego kierunku wystarczą, żeby przestać czytać marżę jako dowód czegokolwiek.

Co z tym zrobić w tym tygodniu

Weź jedną spółkę i otwórz przy sobie dwie tabele: rachunek wyników i rachunek przepływów z ostatnich pięciu lat. Wypisz pięć relacji gotówki operacyjnej do zysku netto. Jeśli kierunek jest płaski, zamknij temat i wróć do niego za rok. Jeśli opada, znajdź w bilansie należności i zapasy z tych samych pięciu lat i sprawdź, które z nich rosną szybciej od sprzedaży. Odpowiedź zwykle mieści się w jednym zdaniu i to zdanie jest warte więcej niż cała reszta tabeli, bo mówi, czy spółka rośnie, czy tylko księguje.

Sprawozdania są darmowe. Dla spółek amerykańskich stoją w raportach 10-K i 10-Q w wyszukiwarce raportów EDGAR, a spółki z warszawskiego parkietu publikują je w systemie ESPI i na stronach relacji inwestorskich.

W Taufolio ten sam przemarsz od zysku do gotówki robi sekcja analizy finansowej w Pełnym raporcie, a jego Sedno raportu zaczyna się od tego, które z trzech liczb się rozjechały i w którą stronę. Co dokładnie się w nich znajduje, opisuje strona produktu.

A jeśli masz czas tylko na jedno zdanie z całego sprawozdania, weź to o należnościach.

Zysk da się narysować. Przelewu nie.

Najczęściej zadawane pytania

Momentem, w którym coś zostaje zapisane. Zysk netto powstaje w rachunkowości memoriałowej: przychód księguje się przy sprzedaży, a koszt wtedy, gdy dotyczy danego okresu, niezależnie od tego, kiedy pieniądze wpłyną i wypłyną. Gotówka operacyjna liczy wyłącznie ruchy na rachunku. Dlatego spółka może mieć zysk i nie mieć czym zapłacić raty, a także mieć stratę i dodatnią gotówkę.
Najczęściej z trzech powodów naraz. Klienci płacą później, niż spółka księguje sprzedaż, więc rosną należności. Magazyn rośnie szybciej od sprzedaży, więc gotówka zamienia się w towar. Do tego dochodzą nakłady inwestycyjne, których rachunek wyników nie pokazuje w całości, bo rozkłada je na lata przez amortyzację. Zysk jest wtedy prawdziwy księgowo i nieosiągalny kasowo.
Realny, tylko przesunięty w czasie. Pieniądze wyszły wtedy, gdy spółka kupowała maszynę, a rachunek wyników rozkłada ten wydatek na lata jej używania. Dlatego amortyzację dodaje się z powrotem, gdy liczy się gotówkę operacyjną, i dlatego nie wolno o niej zapomnieć przy ocenie biznesu: maszyna naprawdę się zużywa i naprawdę trzeba ją kiedyś odkupić.
Podziel gotówkę z działalności operacyjnej przez zysk netto, osobno dla każdego z pięciu ostatnich lat. Wynik trwale powyżej 1 zwykle znaczy, że spółka ma wysoką amortyzację albo dobrze ściąga należności. Wynik trwale poniżej 1 znaczy, że zysk nie dociera na rachunek, a to jest pytanie, nie werdykt: odpowiedź stoi w kapitale obrotowym.
Trudniej niż zyskiem, ale da się. Przychód jest najtwardszą z trzech pozycji, bo opiera się na fakturze wystawionej komuś z zewnątrz, jednak historia rynku zna wypychanie towaru do dystrybutorów przed końcem kwartału, przedwczesne rozpoznanie przychodu z długich kontraktów i transakcje z podmiotami powiązanymi. Kontrola jest prosta: należności rosnące szybciej niż sprzedaż.
Wszystkie trzy, w kolejności. Zysk operacyjny mówi, ile zostawia sam biznes, zysk netto dokłada koszt długu i podatek, a gotówka operacyjna rozstrzyga, ile z tego naprawdę wpłynęło. Gdy pierwsze dwa rosną, a trzecia spada przez dwa lata z rzędu, wiarygodna jest trzecia, bo jest najtrudniejsza do narysowania.
  • fundamentals
  • financial-statements
  • earnings
Udostępnij:XLinkedIn

Wpisy powstają z udziałem narzędzi AI i przechodzą kontrolę redakcyjną zespołu Taufolio przed publikacją. Jak piszemy i poprawiamy wpisy

Cookies i analityka

Niezbędne pliki cookie trzymają Cię zalogowanym. Analityka rusza tylko wtedy, gdy się zgodzisz.